Lokal Anestezi

Anestezi, halk arasında daha çok ‘Narkoz’ olarak bilinir. Yunanca kökenli olan anestezi kelimesi; hissizlik, duyu kaybı, duyuların geçici olarak ortadan kalkması anlamlarına geliyor. Diğer bir deyişle anestezi, ağrısız ve güvenli bir ameliyat ya da operasyonun gerçekleşebilmesi için tam bilinç kaybı olmadan hastaya çeşitli ilaçlar verilerek operasyon sırasında ağrı hissetmesini engellemektir. Buradaki amaç, ameliyat sırasında hastada ortaya çıkabilecek korku, endişe ve yoğun ağrıdan kaynaklı vereceği reflekslerin önünü almak, ağrı hissini önlemek ve gevşemesini sağlamaktır. Özetle; anestezi, hastanın duyarlılığının ileri derecede ortadan kaldırılmasıyla ortaya çıkan yoğun uyuşma halidir. Anestezi hem hastanın güvenliği hem de doktorun ameliyatı uygun bir şekilde yapabilmesi için gereklidir. Anestezi, yapılacak cerrahi işlem veya girişimsel işleme göre farklı yöntemlerle uygulanır. Her hastanın ihtiyaç duyduğu anestezi yöntemi farklıdır. Anestezi, iki farkı yöntem ile yapılır. Bunlardan biri genel anestezi diğeri ise lokal anestezidir. Her iki anestezi türü de çeşitli düzeylerde sinir sistemlerini baskılayarak ağrı hissini engeller. Genel anestezi, beyindeki sinir hücrelerini etkileyerek tüm vücudun uyuşmasını sağlarken, lokal yani bölgesel anestezi ise sadece belirlenen bölgedeki sinir uçlarını uyuşturarak ağrı hissini oluşmasını engeller. Bu yazımızda ‘Lokal anestezi nedir?’, ‘Lokal anestezi çeşitleri nelerdir?’ ve ‘Lokal anestezi yan etkileri nelerdir?’ sorularını tüm detayları ile yanıtladık. 

 Lokal Anestezi Nedir?

Lokal anestezi, cerrahi işlemin yapılacağı bölgede bulunan sinir çevresine ya da vücudun alt bölgesini uyuşturmak amaçlı omurilik bölgesine anestetik ilaçlar vasıtasıyla yapılır. Lokal anestezi etkisi oluşturmak için kullanılan ilaçlara lokal anestetikler denir. Lokal anestezi, sezaryen ya da normal doğum, kalça-diz protez takımı, varikosel cerrahi, diş hastalıklarının tedavisi, idrar torbası ve anal bölge ameliyatları gibi bölgesel tedavinin amaçlandığı cerrahi müdahalelerde kullanılır. Anestetik ilaçlar, deri altına enjekte edildiği gibi deri üzerine püskürtme, sürme şeklinde de yapılır. Lokal anestetik ilaçların etkisi ile sinirsel iletim durdurulur, bölgedeki sinirler duyarsız hale gelir ve hasta, herhangi bir ağrıyı algılayamaz. Lokal anestezi yöntemi kullanılarak kol, bacak, burun gibi vücudun sadece belli bir bölgesi uyuşturulur. Ayrıca lokal anestezi esnasında hastanın bilinci açıktır. Etrafında olup bitenleri duyar ve farkındadır. Lokal anestezi yapılacak işleme göre farklı şekillerde yapılır. En yaygın olan lokal anestezi çeşitleri; spinal ve epidural anestezidir. Lokal anestezi uygulaması yapıldıktan sonra lokal anestezi uygulan bölgedeki uyuşukluğun geçmesi için hasta bekletilir.

 

Lokal Anestezi Çeşitleri Nelerdir?

Topikal Anestezi

  • Topikal anestezi, uygulanan bölgeye kısa bir süreliğine etki eder.
  • Topikal anestezi için sıvı, toz, yağ ve jel formunda anestetik madde kullanılır. 
  • Uyuşturulacak bölgeye göre gargara, püskürtme, sürme, damlatma yolu ile uygulanır. Böylece mukozadaki ve derideki sinir uçları bloke olmuş olur.
  • Topikal anestezi yöntemi, genellikle burun, boğaz ve ağız müdahalelerinde, rektum ve vajina muayenelerinde ve endoskopilerde kullanılır.
  • Enjekte ederken dikkat edilmelidir. Aksi takdirde solunum yetersizliği, kardiyak arrest ve şok durumlarının gelişmesine sebebiyet verebilir. 

Lokal İnfiltrasyon

  • Anestetik maddenin deri altında enjekte edilmesi ile yapılır.
  • Periferik sinirleri bloke etmek için kullanılan anestetik ilaç kısa süre içinde etkisini gösterir.
  • Yara ve kesik bulunan(insizyon) ya da cerrahi müdahale yapılacak operasyon bölgesine uygulanır.
  • Genelde apse açma, ben aldırma gibi küçük cerrahi girişimler gerektiren bölgelere uygulanır.
  • Anestetik ilaç verilirken kullanılan iğnenin damar içine verilmemesine dikkat edilmelidir.
  • Lokal infiltrasyon uygulama esnasında enjekte işlemi için kullanılan iğne, damar içine geçtiği durumlarda kardiyovasküler kollaps veya konvülsiyon meydana gelebilir.

 Sinir bloku

  • Sinir bloku adı verilen anestezi, sinir veya sinir pleksus bölgelerine uygulanır. Pleksun karmaşık sinir ağlarının genel adıdır.
  • Duyu sinirlerinin iletimi kesilir.
  • Küçük bir doz anestetik ilaç kullanılarak geniş bir bölgedeki sinirler bloke edilir.
  • İlaç damar yolundan uygulanmaz. Damar içine yanlışlıkla verildiği takdirde ciddi sistemik tepkiler meydana gelebilir.

 Spinal anestezi

  • Vücudun alt tarafında yapılacak ameliyat ve müdahalelerde uygulanır. 
  • Spinal anestezi, daha çok normal doğum tercih etmeyen ya da gerçekleşmesi sağlık açısından sakıncalı olan durumlarda başvurulan sezaryen ameliyat sırasında alt vücudu uyuşturmak için kullanılır.
  • Beyin omurilik sıvısının bulunduğu dura mater ve araknoid mater arasındaki boşluğa uygulanır yani bel bölgesinden enjekte edilir.
  • Oluşabilecek komplikasyonların önlenmesi için hasta sürekli olarak gözlemlenmelidir çünkü anestetik ilaçlar omurilik boyunca ilerlediğinden kaynaklı solunumu inhibe etme riski vardır.
  • Bel ağrısı, kusma ve baş dönmesi gibi yan etkileri olabilir.

Epidural Anestezi

  • Epidural anestezi, Spinal anestezi ile benzer özelliklere sahiptir.
  • Anestetik madde, dura mater ve bu bölgenin dışında kalan bağ dokularının arasındaki boşluğa enjekte edilir.
  • Epidural anestezi, çoğunlukla normal doğum ve sezaryen doğumlarda başvurulur. Onun dışında yine alt vücudu ilgilendiren cerrahi müdahalelerde de kullanılır.
  • Spinal anesteziye göre uygulanması daha kolaydır. Meydana gelebilecek yan etkiler ve komplikasyonlar çok daha azdır. Bu sebeple spinal anesteziden daha çok tercih edilir.
  • Uygulanacağı bölgelere göre çeşitlilik gösterir. Bunlar; servikal, torakal, kaudal ve epidural bloklardır.
  • Enjeksiyon esnasında baş dönmesi, kalp çarpıntısı, kan basıncı artışı ve havale oluşabilir.

 Lokal Anestezi Yan Etkileri Nelerdir?

Halihazırda hastada buluna çeşitli hastalıklar, anestezi uygulanma biçimi, anestetik ilaçlar ya da cerrahi müdahale esnasında meydana gelebilecek komplikasyonlar, bazı yan etkileri meydana getirebilir. Her ne kadar oluşabilecek yan etkiler minimum seviyede tutulsa da cerrahi müdahale sırasında veya sonrasında uygulanan yöntemler, hastanın mevcut sağlık durumu ve anestezi tekniği gibi faktörler bazı istenmeyen yan etkileri de beraberinde getirir. Bu yan etkilerin ortaya çıkmasında en önemli etkenlerden biri, hastanın yaşıdır. Hastanın yaşı, yan etkilerin meydana gelme olasılığını etkiler. Özellikle hipertansiyon, obezite, nörolojik bozukluklar, kalp ve damar hastalıkları, astım, KOAH gibi akciğer hastalıkları çeşitli yan etkilerini meydana gelmesini tetikleyebilir. 

Lokal anestezi esnasında nadiren de olsa bazı yan etkiler ve komplikasyonlar oluşabilir. ‘Lokal anestezi yan etkileri nelerdir?’ sorusunu şu şekilde yanıtlayabiliriz. 

  • Lokal anestezi, uygulanan bölgeye farklı dozlarda anestetik ilaçlar kullanılarak yapılır. İlacın yapısına ve dozuna bağlı olarak sistemik ve toksik etkiler, damar yaralanmaları, baş ağrısı, halsizlik, kuvvet kaybı, kalp ritminde bozukluk, geçici bilinç kaybı, idrar yapmada kısa süreliğine zorlanma gibi yan etkiler meydana gelebilir. Kalp krizi, inme gibi ciddi yan etkiler de gerçekleşebilir.
  • Tüm tıbbi uygulamalarda olduğu gibi lokal anestezi işleminde de bazı riskler mevcuttur.
  • Teknolojinin gelişmesi ve kullanılan ilaçların çeşitlenmesi ile birlikte oluşabilecek yan etkiler ve komplikasyonlar minimum seviyeye indirilmiştir.
  • En sık görülen lokal anestezi yan etkisi, tansiyon düşmesidir. Bu durum, operasyon veya işlem öncesinde serum verilerek engellenebilir.
  • Anestetik ilaçların yanlışlıkla damar içine verilmesi ile ciddi yan etkiler ve komplikasyonlar meydana gelebilir.
  • Lokal anestezi uygulamasında çok nadiren de olsa kalıcı duyu ve güç kaybı oluşabilir.
  • Son olarak anestetik ilaçların uygulandığı bölgede kanama ve enfeksiyon oluşma ihtimali vardır.
AboutDoç. Dr. Hasan Erdem
1976 Hatay doğumlu olan Dr. Hasan Erdem; 1996 yılında İstanbul Tıp Fakültesi’ne girmiş ve 2002 yılında Tıp Doktoru olarak mezun olmuştur. Ardından İstanbul Bezmialem Vakıf Gureba Eğitim Araştırma Hastanesi Genel Cerrahi Kliniği’ nde ihtisasa başlayıp 2008 yılında Genel Cerrahi Uzmanı olmuştur.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Click to Hide Advanced Floating Content
Click to Hide Advanced Floating Content
Click to Hide Advanced Floating Content