Kateter

Cerrahi operasyonlar ve ameliyatların sayısı tıp geliştikçe artıyor. Bunun en büyük artısı da insanların artık hayati tehlikelerden ve komplikasyonlardan korkmadan rahatça ameliyat olmaları olarak düşünülebilir. İnsanlar artık bir sağlık sorunu yaşadıklarında korkmadan ameliyat ve tedavi olabiliyor. Ameliyatların gelişen tıbbi teknoloji ve yeniliklerle daha kolay olması sanırım herkesin içini rahatlatıyordur. Peki hiç kendinize sordunuz mu? Ameliyat sonrasındaki durumlar için aynısı geçerli mi? Buna cevabımız evet. Tıptaki gelişmeler sadece ameliyat sürecini değil, ameliyat sonrasındaki komplikasyon ve süreci de iyileştirdi. Bu tıbbi gelişmelerden birisi de kateterler. Nedir peki bu kateter? Gelin sorunuzun cevabına bakalım. Kateter nedir? Kateter çeşitleri nelerdir? Kateter nasıl takılır? Bu soruların ve aklınızı kurcalayan diğer soruların cevabını sizler için veriyoruz.

Kateter Nedir?

Ameliyatlar sonrasında vücudumuz bir tür şoka uğrar. Bunun dışında da kanımızda toksik maddeler ve daha birçok bedenin atmak isteyeceği şey birikebilir. “Kateter nedir?” sorunuzun cevabı da burada devreye giriyor. Kateter, bu maddelerin kandan atılmasına yardım eden ve kanı temizleyen bir alettir. Kateter ayrıca vücuttaki fazla sıvının da atılmasında rol oynar. Kısaca kateteri drenaj işlemi uygulayan bir cerrahi tüp olarak da adlandırabiliriz. Genelde esnek bir forma sahip olsa da, boyutları ve sertliği değişen türleri de mevcuttur. Kateter farklı çeşitlere ve işlevlere sahip bir gereçtir. Kullanıldıkları alana göre farklılık gösterebilirler. Temelde öğrenmemizin faydası dokunacağı kateterleri sizin için aşağıda sıraladık.

 

Kateter Çeşitleri Nelerdir?

“Kateter çeşitleri nelerdir?” gelin görelim:

Santral Venöz Kateter hayati olan fonksiyonlarımızın takibini, kan alma işlemini, serum takılmasını sağlamakta olan ve ana toplardamarlara takılan bir kateter türüdür. Port kateter ise, kanser olan hatalar için kullanılır. Cildimizin altına yerleştirilmektedir. Üriner kateter türüne gelirsek, altı tane farklı türe sahiptirler. Mesaneye yerleştirilirler. Epidural kateter ve son kateter türümüz de son dönemlerdeki kanser hastalarının omurilik kanalı içerisinde anestezi işlemleri nedeniyle kullanılmakta olan bir kateter türüdür. Şimdi de gelin hepsine tek tek ayrıntılı bakarak biraz daha bilgi edinelim.

Santral Venöz Kateter Nedir?

Santral venöz kateter, kan basıncı gibi önemli hayati faaliyetlerimizi takip etme olanağını bize sağlamakta olan, kandan örnek alınmasını, serum takılmasını, hastaya ilaç verilebilmesini ve kişiye özel olan tedavilerin uygulanmasını sağlayan ana toplar damarımıza yerleştirilen bir kateter türüdür. Santral kateter olarak da bilinmektedir. Takılması en uygun olan toplar damarlar ise boyun ve köprücük kemiğinin hemen altında bulunmakta olan veya alternatif olarak düşünürsek de kasık bölgesinde bulunan ana toplardamardır. Özellikle kanser hastaları, yoğun bakımdaki hastalar, diyaliz hastaları ve diğer sürekli olarak damar yolu açılması gereken veya düzenli tedavi gören hastalara takılması gerekir. Yoğun bakım hastalarına özel olarak, Kalp ile ilgili sahip olunan bilgilerin sürekliliğinin sağlanması, kan basıncının düzenli takibi, oksijen durumu ve akciğer damarlarını kapsayan durumların gözlemi için santral venöz kateter önemli bir yere sahiptir. Bazı hematolojik ve nefrolojik hastaların, plazmaferez, aferez veya hemodiyaliz tedavilerini sürdürebilmeleri için santral venöz kateter kullanmaları gereklidir. Kalp pili, vena cava inferiora, yani kalbe alt taraftan gelen toplar damara filtre takılması, pıhtı eritici tedavileri türünden toplar damar ile ilgili müdahalelerin yapılabilmesi için de santral venöz kateter takılması gerekmektedir. Bunlar dışında da, kanser sürecindeki kemoterapi için, düzenli bir şekilde damar yoluyla alınması gereken ilaçlar ile tedavisini sürdüren hastalarda, kollardaki damarların kullanılması soruna yol açtığında venöz tüpleri, onkolojik tedavilerde sürekli damar yolu bulma sorunu oluşmadan uyulama yapılmasını sağlamıştır.

Port Kateter Nedir?

Port kateter, kanser hastası olan kişilerde venöz port adı verilen özel bir santral venöz kateter türüdür. Venöz port türünün diğer klasik santral venöz kateter türlerinden farklılığı, port bölümünün cildin altına konulmasıdır. Bu şekilde uzun vadede sorun çıkarmadan kullanılabilmektedir. Periferik venöz kateter ise çoğu zaman ön kol ve elin sırt tarafında bulunan toplar damarların kullanılmasıyla, kısa vadeli damarın içinde yapılacak ilaç tedavileri sırasında kullanım gören kateter türüdür. Hastanede yatışta olan hastaların neredeyse tamamına bu tür kullanılmaktadır. Periferik venöz kateter IV kateter olarak da bilinir. Bu nedenle çok fazla kullanılır ve tercih edilmektedir. Dolaşım sisteminizde enfeksiyon veya bir sorun oluşturma ihtimali düşüktür. Yine de zaman zaman büyük sorunlara yol açabilmektedir. Yetmiş iki saatten uzun süre kaldığında çeşitli enfeksiyon ve komplikasyonlara sebep olabilmektedir.

Üriner Kateter Nedir?

Çok sayıda üriner kateter çeşidi bulunmaktadır. Foley kateter, mesanenin içine konulan ve en fazla kullanılmakta olan bir üriner kateter çeşidi olarak geçer. Geçici ve kalıcı olacak şekilde türleri de vardır. Birbirinden farklı malzemelerden üretilen, iki ya da üç kanalı olan, değişik çaplara sahip, uç kısmında şişirilebilir bir balona sahip olan bir kateterdir. Çeşitli ve oldukça yaygın alanlarda kullanılmaktadırlar. Lavaboya çıkmakta sorun yaşayan hastalarda mesanelerindeki idrarı boşaltmaları amacıyla, idrar yoluyla ilgili ameliyat olan hastalarda, mesanenin alttan olacak şekilde dolumunu gerektiren durumlarda, idrar çıkışlarına bakılması gereken yoğun bakım hastalarında yaygın bir şekilde foley kateter kullanımı mevcuttur. Üriner sistemimizde kullanılmakta olan bir başka kateter türü ise, nefrostomi adıyla bilinen böbreğe kateter takma işlemidir. Böbrek normal bir şekilde işini yapsa da oluşturulan idrarın üreter vasıtasıyla mesaneye aktarımında sorun çıkan çeşitli durumlarda böbrekte idrarın birikmesine bağlı olarak şişmeler görülebilir. Üreterin tıkanmasına neden olan bir sorun, tümör, taş ya da bir hasar olabilmektedir. Böyle durumlarda böbrekte süzülen idrar atılamazsa, böbrek sahip olduğu işlev ve fonksiyonlarda kayıp yaşayabilir. Bu duruma sahip hastalara dışarıdan, ciltten böbrek içine olacak şekilde bir kateter takılarak yani nefrostomi işlemi ile idrar dışarıya alınmış olur. Bu şekilde böbrek korunur. Bir başka üriner kateter çeşidi ise double j kateter olarak bilinir. Bazı hastalarda böbrekle mesanenin arasında yer alan üreterin içine kateter yerleştirilerek kişi dış kateter taşıma sorunundan kurtarılabilmektedir. Bu nedenle üreterin içerisine koyulan ve böbrekte bulunan idrarın mesaneye taşınmasında görev alan katetere double j kateter denir. Bu kateter iki uç kısmı da J harfine benzer şekilde kıvrılmış olması nedeniyle bu şekilde isimlendirilmiştir. Hastanın fiziksel büyüklüğüne göre kateterin de büyüklüğü hesaplanıp ona göre takılmaktadır.

Epidural Kateter Nedir?

En yaygın olan kateter çeşitlerinden bir diğeri de epidural kateter çeşitidir. Omurilik kanalı içine, epidural bölgeye uygulanmakta olan ilaçla, anestezi, veya sürekli epidural analjezi, yeni kanser hastalarında çokça talep gören ağrı kontrol yöntemlerindendir. Epidural kateter ile epidural bölgesine uygulanmakta olan ağrı kesici ilaçlar ağrının iletilmesini omurilik seviyesinde keserek ağrı oluşumuna engel olur. Epidural, ağrının meydana geldiği yere göre sırt ve bel noktalarına skopi cihazı kullanılarak alınan görüntülerin eşliğinde doğru iğne yardımıyla ile epidural aralık bölgesine girilerek ve iğnen deliğinden kateteri geçirerek takılmaktadır.

Kateter Nasıl Takılır?

Kateter bedenimizde pek çok farklı yere uygulanılabilen bir şeydir. Bundan kaynaklı olarak kateterin takılma metotları değişiklik göstermektedir. “Katater nasıl takılır?” sorusunun bu nedenle aslında tek net bir cevabı yoktur. Vücuttaki komplikasyon, ağrı bölgesi, sorunun ortaya çıktığı yerler belirlendikten sonra uygun bir şekilde bölge iğne yardımıyla uyuşturulur. Ardından kateterin o bölgeye yerleştirilme işlemine geçilir. Vücuttaki bir kanala, boşluğa veya damara kateter takılabilmektedir. Çeşidine göre yapılan uygulamalar, belirli kateter kullanımını zorunlu kılabilmektedir. Kateter ucu, vücudun dışına bağlıdır. Bu kısımda bedenimizdeki fazla sıvı ve kirli kan gibi maddelerin atılması sağlanmaktadır. Üriner kateterde ise mesanenin içerisine sistoskopi adı verilen bir alet ile girilir. Üreterin çıkıştaki delik kısmı görülebildiği taktirde bu yol kullanılarak aşağıdan yukarıya doğru, böbrek tarafına takılır. Görüntüleme işlemi mümkün değilse, cilt üzerinden böbreğe doğru takılmaktadır.

 

AboutDoç. Dr. Hasan Erdem
1976 Hatay doğumlu olan Dr. Hasan Erdem; 1996 yılında İstanbul Tıp Fakültesi’ne girmiş ve 2002 yılında Tıp Doktoru olarak mezun olmuştur. Ardından İstanbul Bezmialem Vakıf Gureba Eğitim Araştırma Hastanesi Genel Cerrahi Kliniği’ nde ihtisasa başlayıp 2008 yılında Genel Cerrahi Uzmanı olmuştur.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Click to Hide Advanced Floating Content
Click to Hide Advanced Floating Content
Click to Hide Advanced Floating Content