Endokrinoloji 

Vücudumuz birbirinden farklı sistemlerin ve hormonların bir uyum içerisinde işlevini yerine getirmesi ile ayakta durmaktadır. Anatomimizi oluşturan on bir ayrı sitemin yanı sıra hormonlarda farklı fonksiyonlarımızın kontrolünü sağlar. Büyüme, üreme, gelişme ve strese uyum sağlama gibi onlarca işlev hormonlar ve sinir sistemi tarafından kontrol edilmektedir. 

Hormonlar kısaca tanımlamak gerekirse iç salgı bezlerinin salgıladığı kimyasallar olarak açıklanabilir. Bu salgılama görevini yerine getiren iç salgı bezleri sinir sistemimiz ile uyumlu bir şekilde çalışır. Bu düzenle işleyen sürecin incelenmesi ise endokrinoloji sayesinde gerçekleşir. İşte endokrinoloji ne demek? Çocuk endokrinoloji nedir? Endokrinoloji neye bakar gibi sıkça sorulan soruların cevapları. 

Endokrinoloji Ne Demek?

Bir üstte açıklama kısmında endokrinoloji üzerinde hafif bir anlatım yaptık. Şimdi biraz daha detaylarına inerek endokrin bezlerinin çalışma prensibi ve ürettiği hormonlar ile ilgilenen bir bilim dalı olan Endokrinolojinin görevlerine bakalım.

Endokrinoloji kelime kökü olarak endokrin yani iç salgı kelimesinden türemektedir. Sıkça kullanılan bir diğer ifade ile hormon bilimi de diyebiliriz. Hormonu kısaca tanımamamız gerekirse de vücudumuzda ki kablosuz bir iletişim ağı olarak ifade edebiliriz. Bu hormonları üreten organların geneli ise; endokrin organ yani iç salgı bezi olarak adlandırılır. Bunlar;

  • Tiroid
  • Pankreas
  • Paratiroid 
  • Böbrek üstü bezi
  • Yumurtalıklar 
  • Hipotalamus
  • Hipofiz ve efiz olarak detaylandırılabilir. Endokrin organları bunlardır. 

Tabi ki vücudumuzun birbiri ile uyum içerisinde olan bir orkestra gibi olduğunu unutmayalım. Her hangi bir organ veya hormon üzerinde meydana gelebilecek bozulmalar beraberinde sağlık sorunlarını getirmektedir. Endokrin organlar sinir sistemimiz ile birlikte bu hayati görevin taşıyıcılarıdır ve bu sistemin düzenlenmesinde önemli bir rol oynar. 

İşte bu saydığımız organların, sinir sistemlerinin ve metabolizmanın düzensiz çalışmasından kaynaklık rahatsızlıkları inceleyen bilim dalına Endokrinoloji denir. Endokrinolojinin alanına giren bazı hastalıkları da şu şekilde sıralamak mümkündür. 

  • Hipofiz bezinde oluşabilecek tümörler ve hipofizer yetersizlikler
  • Pankreas tümörü 
  • Kan şekeri düşüklüğü
  • Obezite ve şişmanlık
  • Böbreküstü bezlerinin istenilen düzeyde çalışmaması
  • Tiroid bezi hastalıkları
  • Paratiroid bezi hastalıkları
  • Hipertansiyon (Yüksek tansiyon)
  • Osteoporoz, osteomalazi, paget hastalığı gibi metabolik kemik rahatsızlıkları
  • Kadın ve erkekte cinsen fonksiyon bozuklukları 

Endokrinoloji geniş bir tıbbi alandır. Yukarıda yazdığımız iç salgı bezlerinden kaynaklı rahatsızlıkların yanı sırda metabolizma sorunları da içerisine girer. Bu hastalıkların araştırılması ve tedavi süreçlerinin oluşturulması kapsamında tıp bilimine yardımcı olan yardımcı bir bilim dalıdır. 

Çocuk Endokrinoloji Nedir? 

Bir üst başlığımızın altında endokrinoloji bölümünün alanı hakkında bilgiler vermiştik. Çocuk endokrinoloji ise biraz farklılıklar göstermektedir. Öncelikle bilmemiz gerekir ki çocukluk ve büyüme döneminde hormonların görevi oldukça önemlidir. Organların gelişmesinden vücut işlevlerinin gelişmesine kadar pek çok alanda hormonların etkisini görürüz. 

Çocukluk çağında hormon dengesinde meydana gelebilecek bozulmalar ise ileriki yaşlarda daha büyük sağlık problemlerine sebebiyet verebilmektedir. Öyle ki erken teşhis koyulup hormon bozukluğunun tedavisine başlanmadığı takdirde kalıcı hasar oluşma riski de ortaya çıkmaktadır. Bu sebeple büyüme çağındaki bireylerin erişkinler ile aynı şartlarda değerlendirilmesi pekte mümkün görünmüyor. Zira vücudu oluşturan sinir sistemleri, organlar ve hormonlar büyüme döneminde her zamankinden farklı bir işleyişe sahip olmaktadır. 

İşte bu önem endokrinoloji biliminin kendi içerisinde çocuk endokrinoloji bölümünü çıkarmasına yol açmıştır. Çocuk endokrinolojisi görev yapan hekimler 6 yıllık tıp eğitiminin ardından 5 yıl çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanlık eğitimini tamamlamış hekimlerdir. Tabi sadece bununla da sınırlı değil. Aynı zamanda 3 yıllık çocuk endokrinolojisi yan dal uzmanlık eğitimini de tamamlamış olmaları gerekir. Alanında uzman hekimlerin modern tıbbın yardımları sayesinde hormonal rahatsızlıkları erken yaşta teşhis etmesi ve kalıcı bir tedavi süreci başlatması beklenir. Bu şekilde çocukların yetişkinlik sürecine sağlıklı bir geçiş yapması sağlanır. Çocuk endokrinoloji kısaca çocuklarda ve büyüme çağındaki bireylerde hormonal bozuklukların teşhis edilmesini ve bu rahatsızların kalıcı olarak sağlamasını sağlayan bir tıp alanıdır. Dilerseniz şimdi de endokrinoloji ve çocuk endokrinoloji neye bakar bunu bir inceleyelim.

Endokrinoloji Neye Bakar? 

Endokrinolojiyi buraya kadar ikiye ayırdık. Endokrinoloji erişkin bireylerde iç salgı yani endokrin organlarından kaynaklı sağlık sorunlarının teşhisiyle ve tedavisiyle görevlidir. Bununla birlikte metabolik rahatsızlıkların tedavisinde de görev aldığını unutmayalım. 

Erişkinlerden endokrinoloji alanın ilgilendiği rahatsızlardan yazımızın giriş kısmında bahsetmiştik. Çocuk endokrinoloji alanının ilgilendiği hastalıklardan da kısaca bahsedelim. 

  • Büyüme Gerilikleri

Çocuklarda büyüme anne karnında başlar ve 18-20 yaşlarına kadar devam eder. Bu büyüme işlevini ise büyüme hormonu sağlar. Büyüme hormonunun yetersiz salgılanması veya hiç salgılanmaması durumunda kilo alımı ve boy uzamasında eksiklikler gözlemlenir. 

  • Erken Ergenlik

Ülkemizde de oldukça sık karşılaşılan bir endokrin hastalık olan erken ergenlik takip edilmesi gereken bir sağlık sorunudur. Bildiğimiz üzere kız çocuklarında 8 yaşında göğüslerin şişmesi, genital bölge ve koltuk altında tüylenmenin başlamasıyla ergenlik süreci başlar. Erkek çocuklarda ise 9 yaşından önce testis hacminde artış gözlemlenir ve ergenlik süreci başlar. Bu veriler doğrultusunda erken ergenlik takibi yapılmalı ve sorun görülmesi halinde hormonal tedaviye başlanmalıdır. 

  • Boy Kısalıkları

Büyüme gerilikleri başlığı altında da bahsettiğimiz bir diğer endokrin hastalık boy kısalığıdır. Farklı hormonal nedenlerden dolayı anne ve babaya oranlar boy kısalığı şüphesi görüldüğünde bunun nedeni araştırılmalı ve doktor kontrolünde tedaviye başlanmalıdır. 

  • Obezite (Şişmanlık)

Çağımızın en büyük problemlerinden bir tanesi olan obezite de yaş skalası giderek aşağıya iniyor. Bunula birlikte genç yaşlarda başlayan obezite ileriki yaşlarda beraberinde kalp ve damar hastalıklarını da getirebiliyor. Bu sebeple obezite altında yatan hastalığın veya hormona bozukluğun araştırılıp teşhis edilmesi gerekmektedir. 

Bu saydığımız rahatsızlıkların yanı sıra çocuk endokrinolojisi alanına giren bazı endokrin hastalıklarda şunlardır; 

  • Gecikmiş ergenlik
  • Şeker hastalığı 
  • Hipoglisemi
  • Su ve mineral dengesi bozuklukları
  • Hipofiz besi hastalıkları
  • Guatr ve tiroid bezi rahatsızlıkları 
  • D vitamini eksikliğinden kaynaklanan hastalıklar
  • Cinsiyet gelişim bozuklukları
  • Böbrek üstü bezi hastalıkları
  • Adet düzensizlikleri
  • Kalsiyum ve fosfor metabolizması ile ilgili bozukluklar
  • Aşırı tüylenme

Tüm bu saydığımız endokrin hastalıklar endokrinoloji ve çocuk endokrinoloji alanı altında incelenip teşhis edilmektedir. Çocukluğumuzdan erişkin dönemimize kadar hayatımızın her alanında sağlıklı hormonlara sahip olmamız gerektiğini unutmamamız lazım. Sinir sistemlerimiz, organlarımız ve hormonlar sayesinde vücut fonksiyonlarını yerine getirebilmektedir. Bu sebeple endokrin hastalıkların erken teşhisi hayati önem taşımaktadır. Hormonal dengemizin sağlığından emin olalım. 

 

AboutDoç. Dr. Hasan Erdem
1976 Hatay doğumlu olan Dr. Hasan Erdem; 1996 yılında İstanbul Tıp Fakültesi’ne girmiş ve 2002 yılında Tıp Doktoru olarak mezun olmuştur. Ardından İstanbul Bezmialem Vakıf Gureba Eğitim Araştırma Hastanesi Genel Cerrahi Kliniği’ nde ihtisasa başlayıp 2008 yılında Genel Cerrahi Uzmanı olmuştur.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Click to Hide Advanced Floating Content
Click to Hide Advanced Floating Content
Click to Hide Advanced Floating Content